Barokowe Słupy Św. Anny w Chełmsku Śląskim, jako przykład symboliki mistycznej w sztuce sakralnej na Dolnym Śląsku.

     Piękny i zarazem krótki okres Krzeszowskiego mistycyzmu religijnego, wydaje się być dzisiaj zapomniany lub niedoceniany,  jaskrawym tego przykładem,  są losy wzniosłego monumentu wiary katolickiej,  jakimi są niszczejące pozostałości po Cysterskiej Dróżce Pielgrzymkowej w Chełmsku Śląskim.                                           

 

         Zwłaszcza figury wykonane z kruchego tworzywa jakim jest piaskowiec, łatwo ulegają erozji i poddają  się zniszczeniom mechanicznym.  Ich wartość dla sztuki, oraz dla historii tego regionu, jest bezcenna.

         Są  powodem nieustającej refleksji nad znaczeniem chrześcijańskiego przekazu w kulturze narodów Europy i Świata. Wiemy o nich jednak wciąż za mało, dokumenty na temat ich powstania zagineły, uległy rozproszeniu, albo są zapomniane . Podobnie jak cała działalność Bractwa Św. Anny, które w dziwny sposób wygasło na tym terenie.

 

         Można przypuszczać, że figury Św. Anny  "powstały z inicjatywy" (zob.aktualizacja) Opata Dominika Geyera, jednak swoim początkiem sięgają działalności dwóch wielkich mistyków;  Opata  Bernarda Rosy, 

oraz  konwertysty Angelusa Silesiusa   (J.Schefflera) .  Więcej  od samych detali i techniki artystycznej, przemawia za takim twierdzeniem, bardzo bogata symbolika religijna tych rzeźb.

 

         Moda  która dominowała w sztuce tego okresu, wymuszała na fundatorach wznoszenie dzieł poprawnych politycznie. Wiele z powstajacych w tym okresie figur świętych patronów, ukazywano we wzniosłych pozach i w ubiorze władców, dzierżących insygnia władzy. W tym przypadku było zupełnie inaczej. Twórcy figur, zrezygnowali zupełnie z zewnętrznego efektu na rzecz symbolicznego przekazu, wypełnionego emocjonalną dramaturgią.  Ukryta w chronostychu data 1719,  nie określa jednoznacznie daty rozpoczęcia lub zakończenia prac nad ich powstaniem, mogły więc zostać zaprojektowane w celu artystycznego wyrażenia ognistej duchowości, obu sławnych mistyków.

 

         Chociaż nie są to klasyczne słupy, to z całą pewnością są one nawiązaniem do oryginalnych, bardzo starych, krzeszowskich kapliczek słupowych,  które powstały na podobnej, lecz znacznie krótszej ścieżce procesyjno - medytacyjnej, blisko krzeszowskiego sanktuarium.
          

          Nie znany jest  wykonawca  figur,  bardzo    możliwe że   powstały w   przyklasztornym   warsztacie Georga Schrottera ,  artysty krzeszowskiego, który zmarł w 1717 roku. 

Wykonawcą mógł być też Mistrz Figur ze Starych Bogaczowic, ponieważ w  rejonie Starych Bogaczowic,  kultywowano taż w sposób  intensywny , "Pięć Radosci Św. Anny."   

 

Wielu historyków uważa jednak, że figury powstały w jednym z Wrocławskich warsztatów kamieniarskich, którym Opat Geyer zlecił dokończenie wystroju krzeszowskiego opactwa.

Dokladne oględziny figur, pozwalają sądzić że nie są one dziełem jednego warsztatu i były finansowane przez kilka osób. Pomocą w odpowiedzi na tą zagadkę, może być zachowany

ten oto znak (sygnaturka) z figury pierwszej.

 

          W swojej budowie, charakterystyczną i wyróżniajacą cechą dla całego dzieła jest to, że Barokowe Słupy Św. Anny w Chełmsku Śląskim,  mają  jednakową, masywną podstawę,  zwieńczoną ozdobnymi łącznikiami o bogatej ornamentyce roślinnej, na których umieszczono figury świętych. Uzyskano tym sposobem charakterystyczną smukłą sylwetkę, nawiązując tym samym do  ich XVI-XVII wiecznego,  krzeszowskiego pierwowzoru ( kapliczek słupowych ). Pierwszy z pomników natomiast, zamiast łącznika posiada masywną, symboliczną kolumnę,  osadzoną na znacznie pomniejszonej,  lecz podobnej do innych pomników podstawie.

       Kompozycja taka sugeruje więc na to, że projekt artystyczny wywodzi się z tej samej pracowni lub

ma związek z innym atrystycznym dziełem o podobnym temacie. Przykładem takiego działania jest historia powstania innych mistycznych figur , znajdujących sie na terenie dóbr krzeszowskich.

      Figury " Czternastu Wspomożycieli ", będące konsekwencją kultu " Czternastu Wspomożycieli", powstały jako ozdoba kaplicy brackiej w miejscowosci Podlesie, ( obecna dzielnica miasta Lubawka).

      Cały kult i ikonografia Świętych była już znana z innych miast Europy, jednak to własnie w Krzeszowie,

nadano im dodatkowo, nową wymowę artystyczno - teologiczną, tak charakterystyczną dla całego,  artystycznego dorobku opactwa, ( zob. Andrzej Kozieł -" Kilka uwag na temat Śląskiej ikonografii Czternastu Wspomożycieli w czasach baroku")

       Podobnie jak w przypadku projektu figur Św. Anny, poważną inspiracją do wizualizacji postaci, była koncepcja i mocna duchowosć Bernarda Rosy i Angelusa Silesiusa, oraz talent brata zakonnego

Jakuba Arleta, którego wyobrażenia Świętych, stały się kanonem dla wielu innych artystów tego czasu.